Enshittification en wat dit betekent voor Digital mental health
6 januari 2026
Tijdens de feestdagen nam ik de tijd om Enshittification te lezen, het nieuwste boek van Cory Doctorow. Het beschrijft hoe grote techplatformen het internet en digitale diensten de afgelopen twee decennia hebben gevormd, waarom velen ervan in de loop der tijd zijn achteruitgegaan, wat er mogelijk op komst is, en wat burgers en beleidsmakers kunnen doen om een betere online — en offline — wereld af te dwingen. Ik genoot ook van zijn eerdere boek, The Internet Con, waar ik de term ‘enshittification’ voor het eerst tegenkwam, een term die Doctorow zelf bedacht. Hoewel verschillende thema’s en voorbeelden terugkeren, is het nog steeds de moeite waard om te lezen, niet in het minst vanwege de vele inzichtelijke anekdotes.
Drie persoonlijke inzichten
Als het gratis is, ben jij het product — maar zelfs als je betaalt, kan jij nog steeds het product zijn. Betalen garandeert geen eerlijke behandeling.
Het kernprobleem met Big Tech is niet ‘tech’ maar geconcentreerde marktmacht. Monopolies aanvechten, opsplitsen en lock-in verminderen zou veel van de huidige schade kunnen aanpakken.
We zijn ver verwijderd van eerlijke concurrentie, maar mensen en beleidsmakers kunnen nog steeds omstandigheden creëren die dit mogelijk maken. De weg vooruit is echter zeer uitdagend.
Wat dit betekent voor Digital mental health
Als Doctorow gelijk heeft, hangt het voorkomen van enshittification sterk af van geloofwaardige exitstrategieën. Dat maakt interoperabiliteit en dataportabiliteit centraal: mensen moeten een platform kunnen verlaten met hun geschiedenis, hun dossiers en hun verbindingen met het zorgteam intact. In de EU is dit steeds vaker een wettelijke vereiste, maar in de geestelijke gezondheidszorg zou dit als een ethische en architecturale vereiste moeten worden beschouwd, nog lang voordat het een compliance-checkbox wordt.