Navigeren in de virtuele wereld: het nieuwe Belgische adviesrapport over schermen en sociale media voor jongeren
Eerder dit jaar bracht ik een woensdagochtend door op een straathoek in mijn woonplaats Mechelen. Om de paar minuten liep er een 9-jarig kind voorbij in een felgeel veiligheidsvest. Elk kind legde een vooraf bepaald traject af van ongeveer 3 kilometer, door drukke straten en lastige kruispunten. Ze hadden dat eerst op school geleerd, daarna in groep geoefend, en moesten het uiteindelijk helemaal alleen doen. Tijdens dit ‘voetgangersexamen’ werden ze op afstand nauwlettend gevolgd door een groep ouders en buurtbewoners.
Ik heb sindsdien vaak aan die dag gedacht, zeker nadat ik betrokken raakte bij het adviesrapport van de Hoge Gezondheidsraad over het gebruik van schermen en sociale media door kinderen en jongeren, gepubliceerd op 4 december 2025. Het rapport gaat niet over hoe kinderen het verkeer navigeren, maar over hoe ze de virtuele wereld navigeren. De risico’s zijn er anders: slaapverstoring, blootstelling aan schadelijke inhoud, cyberpesten en verslavende ontwerpprincipes. Tegelijk zijn er reële voordelen: sociale verbinding, leren, identiteitsontwikkeling en laagdrempelige toegang tot ondersteuning.
Een centrale vraag in het publieke debat in veel landen is of we smartphones en sociale media volledig moeten verbieden voor onze jongeren. Het standpunt van de raad is genuanceerd. De meerderheid van de experts acht een algemeen smartphoneverbod tot de leeftijd van 13 jaar niet zinvol. Er is wel steun voor het beperken van de toegang tot (de meeste) sociale netwerken voor kinderen jonger dan 13 jaar.
Als er geen verbod komt, wat dan wel? Onze aanbevelingen wijzen in de richting van een gecoördineerde nationale strategie: sterkere regelgeving en platformverantwoordelijkheid, veiligere ontwerpstandaarden, ondersteuning voor ouders en scholen, betere digitale geletterdheid en meer toegankelijke jeugdvriendelijke hulpverlening. Het rapport benadrukt ook de nood aan betere datatoegang en proactiever onderzoek naarmate digitale technologieën en AI verder evolueren.
Als betrokken expert en als ouder kan ik zeggen dat dit rapport een uitdagende opdracht was. Iedereen die actief is in dit domein heeft het beste voor met onze kinderen, maar de meningen over wat dat concreet vereist lopen uiteen. Voor mij treft dit rapport de juiste balans. Het belicht duidelijk de vele risico’s van sociale media en schermen, maar erkent ook de voordelen en formuleert concrete en verstandige aanbevelingen. Het bewijs is complex, maar de richting is helder. Jongeren online beschermen vereist collectieve actie, slimmer beleid en platformen die verantwoordelijkheid opnemen in plaats van die door te schuiven.
Een collectieve aanpak van sociale media en schermgebruik, vergelijkbaar met onze aanpak van het verkeer, bestaat nog niet. Maar ze zou er moeten komen. Het is complexer dan simpelweg de toegang verbieden, maar het is een inspanning die we zeker moeten overwegen.
Lees het volledige rapport, onder de deskundige leiding van Ernst Koster samen met Sylvie Gérard, hier.