Doe kijk luister zeg. Communicatieve interventies voor kinderen met autisme

De sociale en communicatieve ontwikkeling bij kinderen met autisme loopt vaak alles behalve vlot. Een courante opvatting is dat deze beide aspecten de basis vormen van autisme en dat ze dan ook prioriteit zouden moeten krijgen bij interventies. Doorheen de jaren zijn er verschillende onderzoeksinstrumenten uitgewerkt die een vertrekpunt proberen te bieden voor een systematische aanpak, waaronder ‘The Assessment of Social and Communication Skills for Children with Autism’ van Dr. Kathleen Ann Quill. Dit uitgebreid en gedetailleerd onderzoeksinstrument brengt meer dan 100 subvaardigheden rond sociale en communicatieve vaardigheden in kaart.

Mix van theorie en praktijk
In ‘Doe kijk luister zeg’ is dit instrument integraal opgenomen en wordt het ook uitgebreid gekaderd door Dr. Quill. In de eerste twee hoofdstukken wordt stilgestaan bij wat autisme precies inhoudt en hoe een kind met autisme de wereld beleeft. Hoofdstuk 3 focust op hoe autisme onderzocht wordt en welke instrumenten daar een belangrijke rol in spelen. Dit dient ook als inleiding voor het eigenlijke onderzoeksinstrument dat daarna volgt. Hoofdstukken vier en vijf geven een uitgebreid overzicht van de verschillende beschikbare interventies en hoe je deze in de praktijk systematisch kan inplannen. De laatste drie hoofdstukken zijn ten slotte het meest specifiek, met gedetailleerde instructies voor het opstellen van leerplannen, waarbij je ook veel content kan downloaden van de Acco-website. Achtereenvolgens worden hierbij basisvaardigheden, sociale vaardigheden en communicatieve vaardigheden besproken. Het boek leest vlot en biedt een leuke mix van theorie en illustraties uit de praktijk. Dit vermijdt dat de theorie abstract blijft en biedt af en toe ook ruimte voor een ‘adempauze’. De auteur doet hierbij alle moeite om je als lezer een goede basisachtergrond mee te geven, maar dit zorgt er ook wel voor dat je dit boek niet op een namiddag zal uitlezen: wie het maximum uit het boek wil halen, zal ook de nodige tijd en energie moeten investeren in het lezen ervan.

Vertaling, geen update
De uitgebreide theoretische duiding is trouwens zowel de grootste kracht als het voornaamste zwaktepunt: het originele boek verscheen ruim elf jaar geleden en heeft nu pas zijn weg naar de lage landen gevonden (dankzij het werk van Autisme Centraal). Het gaat hierbij niet om een update, maar om een vertaling met een beperkte herwerking. Wanneer technologische ondersteuning voor kinderen met autisme kort aan bod komt, valt dit bijvoorbeeld wel op: zo spreekt het boek nog van de verdiensten van de bandopnemer in een wereld waar smartphones en hoogtechnologische oplossingen tegenwoordig schering en inslag zijn. Verwacht verder ook niet de meest recente literatuur of wetenschappelijk onderzoek, gezien er geen enkele referentie in terug te vinden is uit de eenentwintigse  eeuw. Dat mag je letterlijk nemen, want bij het doorlezen van het boek kom je namelijk enkel referenties uit de jaren ’70, 80’ en ’90 tegen. Nu hoeft oudere onderzoek natuurlijk niet irrelevant te zijn: zoals in het voorwoord van het boek ook wordt aangegeven, wordt er in Vlaanderen al jaren frequent naar dit boek verwezen. De Engelstalige versie mocht toen wel beschikbaar zijn, een Nederlandse vertaling, zowel van het boek als van het onderzoeksinstrument, maakt het geheel veel meer laagdrempelig en bruikbaar voor de praktijk.

Praktisch overzichtswerk
Wie dan ook op zoek is naar een grondig Nederlandstalig overzichtswerk over autisme, zowel op het gebied van diagnostiek als interventies, is hier aan het juiste adres. Met ‘Doe, kijk, luister zeg’ hoef je namelijk enkel de nodige tijd uit te trekken om het boek door te nemen en nog kort even de iets recentere literatuur opzoeken. Daarna is je theorie weer helemaal opgefrist en heb je ook nog tal van ideeën om in de praktijk toe te passen!

Meer lezen? Doe kijk luister zeg. Communicatieve interventies voor kinderen met autisme. Kathleen Ann Quill (red.). Vertaald door Autisme Centraal. Acco. ISBN 9789033486814.

Adam en Eva. het begin van de psychologie

Wie dit boek van onze alumnus Francis De Groot in handen krijgt, zou bij het lezen van de titel misschien wel eens de wenkbrouwen kunnen fronsen. Betreft het hier een religieus, misschien zelfs fundamentalistisch boek, waarin een poging wordt gewaagd om de schepping als één groot psychologisch experiment te kaderen? De ondertitel “kennismaken met de gedragsanalyse” is echter al duidelijker en de trefwoorden op de cover nemen alle twijfel rond de opzet weg: ‘vijgenbladeren en intimiteit’, ‘zelfbewuste duiven’, ‘pruimentaartjes en nog veel meer’ … Dit boek is met andere woorden geen zwaar religieus boek en wie het wil lezen heeft dan ook absoluut ook niet veel religieuze bagage nodig. Wat dit boek wel doet, is een origineel kader hanteren om een zeer divers domein in kaart te brengen: dat van de gedragspsychologie.

Helder met een kwinkslag
Het probleem van vele boeken die een introducties willen bieden, is dat het kader die ze hanteren om alles ‘logisch’ te vertellen, soms erg artificieel aanvoelt en vaak meer verwarring zaait dan structuur biedt. De auteur kiest er hier voor om één van de bekendste verhalen uit de bijbel, dat van Adam en Eva, als leidraad te gebruiken. Op een heldere en duidelijke manier – en vaak ook met een kwinkslag of een knipoog – wordt zo een eerste introductie gegeven in de gedragsanalyse.

Voor ieder wat wils
Het boek is zo geschreven dat het zowel voor psychologen met kennis van zaken (van de gedragsanalyse), als voor leken interessant is om lezen. Als er eens iets meer technische zaken aan bod komen, wordt dat duidelijk aangegeven. Lezers met iets minder kennis van zaken hebben dan de mogelijkheid om deze (korte en gecursifeerde) uitweidingen simpelweg over te slaan, zonder dat ze hierbij de verhaalllijn missen. Inderdaad, verhaallijn. Door de gedragsanalyse op een deeltje uit het boek Genesis toe te passen, lijkt het alsof je Adam en Eva helemaal opnieuw leert kennen, maar dan wel vanuit de ogen van een ervaren, doorwinterd gedragstherapeut. Het boek is hierbij opgedeeld in drie stukken: het paradijs, de zondeval en na de val. In deze drie delen komen een tiental verschillende onderwerpen aan bod, zoals schaamte, impulsiviteit, frustratie, racisme … De inhoud zelf omvat duidelijke uitleg van gedragsanalytische concepten, afgewisseld met beschrijvingen van interessante experimenten en bedenkingen, contemplaties en af en toe een ludieke illustratie (zo zijn pruimentaartjes bijvoorbeeld een duidelijk leidmotiv doorheen het boek).

Ontspannende non-fictie
Voor wie graag voor zijn of haar ontspanning leest, maar toch ook de meerwaarde van de non-fictie zoekt, is dit een ideaal boek. Nooit heb je het gevoel dat kennis wordt opgedrongen, maar je leert zeker o zo veel bij!

Meer lezen? Adam en Eva. het begin van de psychologie. Francis De Groot. Garant, ISBN: 978-90-441-2726-3.