Handboek online hulpverlening. Met internet Zorg en Welzijn verbeteren

hoh managementIn 2010 verscheen het Handboek online hulpverlening. Het had toen als doel om een helder beeld te schetsen van het concept ‘online hulpverlening’ en hoe een organisatie in de gezondheidszorg dit stap voor stap kan uitbouwen. Met de tijd verandert namelijk alles, ook (of misschien zelfs zeker) online hulpverlening. Eind 2013 verscheen dan ook een geheel herziene druk: geschreven door 12 experts ter zake, opnieuw onder de redactie van Frank Schalken.

Meervoud
Wat meteen opvalt is dat het niet meer om één handboek, maar om twee handboeken gaat: er is namelijk zowel een management-, als een onderwijseditie. De eerste richt zich op hulpverleners die online aan de slag willen of organisaties die een online hulpaanbod willen (door)ontwikkelen, de tweede focust eerder op studenten die zich oriënteren op online hulpverlening of onderwijsinstellingen die hun aanbod willen uitbreiden verbeteren. Wie beide versies vergelijkt, merkt echter dat deze sterk gelijk lopen. De managementeditie mag dan wel een duurdere hardcover zijn en de onderwijseditie een goedkopere softcover, inhoudelijk zijn beide versies nagenoeg identiek. De managementeditie bestaat uit drie delen: oriëntatie, voorbereiding en organisatie en uitvoering; de onderwijseditie moet het enkel zonder het tweede deel, voorbereiding, stellen. Hoewel er op de cover sprake is van extra ondersteunend materiaal online, blijkt dit zich echter te beperken tot een enkel PDF-document met printscreens van de aangehaalde websites en bijhorende links.

Onderbouwd & genuaceerd enthousiasme
Voor de focus op de eigenlijke inhoud, wordt de meest uitgebreide versie, de managementeditie als vertrekpunt genomen. Deel 1 vangt aan met een ruime oriëntatie. Het concept online hulpverlening wordt grondig geïntroduceerd en ook de ruimere context wordt uit de doeken gedaan: eerst wordt er stilgestaan bij de veranderde maatschappij, digitalisering en toenemende online (inter)actie. Vervolgens wordt over gegaan naar de effectiviteit van online initiatieven: wat is er geweten rond de werkzaamheid? Verder worden de mogelijke reden om voor een online hulpaanbod te kiezen en de mogelijke motivaties om online hulpverlening in het reguliere aanbod te integreren belicht. Ten slotte  staan de auteurs ook stil bij de verschillende types online hulpvormen. Je hoeft hierbij niet te vrezen voor een eenzijdige, jubelende aanpak: er is hierbij voldoende ruimte voor nuances, voor- en nadelen en wetenschappelijke onderbouwing.

Deel 2, voorbereiding en organisatie, is eerder technisch, maar nog steeds dicht bij huis voor psychologen: hoe online hulp implementeren, een hulpverleningsconcept ontwikkelen en interactie vormen inrichten. Ook het schrijven van aangepaste teksten, optimale manieren om de doelgroep te bereiken en zelfs recht (al gaat het hier om de Nederlandse situatie – en is de pure letter van de wet minder interessant voor Vlaanderen) kunnen nog enigszins vertrouwd zijn. Techniek en veiligheid, de laatste twee bijdrages, zijn waarschijnlijk dan weer wel buiten de comfortortzone. Deze zijn echter niet alleen nuttig, maar ook heel begrijpelijk geduid.

Deel 3, het laatste deel, staat stil bij de uitvoering en stelt praktische ervaring, de ‘hands-on’ centraal: het belicht de specifieke skills die nodig zijn om synchroon en asynchroon online te communiceren, online hulpverlening wordt afgezet tegenover face to face (met zowel gelijkenissen als verschillen) en een laatste bijdrage staat stil bij de kwaliteit van de hulpverlening: hoe dit garanderen op het niveau van de professional (met de eigenschappen van de competente online hulpverelener), maar ook vanuit de organisatie (eigenschappen van de competente leidinggevende).

Up to date overzichtswerk
Een rode draad doorheen het boek is de nadruk op het feit dat online hulpverlening ondertussen niet (meer) zomaar een apart kanaal is dat laagdrempelige zorg promoot, maar dat het kan worden verweven met reguliere zorg. Deze (subtiele) shift in focus lijkt de juiste richting voor een boek dat opnieuw goed afgestemd is op wat er binnen online hulp leeft. Het is dan ook een volledig naslagwerk, een synthese en state of the art van het huidige landschap van de online hulpverlening. Het handboek werd met veel zorg samengesteld, waardoor het een vlotte leeservaring garandeert en zowel relevant is voor wie momenteel al vertrouwd is met het domein, als voor de professional die het nog maar net leert kennen.

Meer lezen? Handboek online hulpverlening. Met internet Zorg en Welzijn verbeteren. Bohn Stafleu van Loghum. ISBN: 9789036803748 (Managementeditie) & 9789036803762 (Onderwijseditie).

Dit artikel is ook verschenen in Psychologos. Download het hier in de originele lay-out.

Naar de kindertherapeut

kindertherapeutHoe leg je aan een kind uit dat het op gesprek gaat bij een therapeut, wat dit inhoudt en wat het kan verwachten? Zowel ouders, doorverwijzers als therapeuten worden met deze vragen geconfronteerd en willen dit zo genuanceerd en begrijpelijk mogelijk uitleggen. Het is natuurlijk een hele uitdaging om de juiste toon te vinden om het kader van een kindertherapie te scheppen. Psychologen-psychotherapeuten Nicole Vliegen en Lieve Van Lier ervaarden dit ook en ontwikkelen daarom een kort boek dat als hulp en leidraad kan dienen om therapie aan te brengen aan kinderen.

Hoofdrol voor het visuele
Het resultaat van hun inspanningen is ‘Naar de kindertherapeut’: in 38 pagina’s wordt er een kader voor therapie geschetst en komt er ook wat psycho-educatie op kindermaat aan bod. Het visuele speelt hierbij de hoofdrol: een mooie, kleurrijke lay-out, met leuke en grote illustraties die verschillende concepten helder illustreren. Eerst worden verschillende emoties en problemen die kinderen kunnen ervaren doorlopen en vervolgens worden er een aantal manieren aangehaald waarmee ze mogelijk al hebben geprobeerd om hun problemen op te lossen. Het tweede deel van het boek focust op de volgende stap: blijkt die eigen aanpak niet voldoende, of heeft een kind meer hulp nodig dan de directe omgeving kan bieden, dan kan het terecht bij de kindertherapeut. Wat het daar doet en hoe kindertherapie in zijn werk gaat – zoals locatie, frequentie van bezoeken… – worden vervolgens beschreven. Ten slotte wordt er ook benadrukt dat therapie een geleidelijk proces is waar een miraculeuze, snelle oplossing meestal niet bij hoort en dat de ouders  zelf ook actief worden betrokken.

Onderbouwd
Wanneer je het boek doorneemt, valt op dat de essentie telkens bondig in woord en een bijhorend beeld wordt samengevat. De auteurs hebben allebei een psychodynamische achtergrond, maar de formuleringen zijn neutraal en bieden een vrij algemeen kader dat bruikbaar is voor psychologen en psychotherapeuten van verschillende stromingen en achtergronden. Het inzetten van een boek om psychotherapie bij kinderen te kaderen klinkt niet alleen leuk, het is effectief ook wetenschappelijk onderbouwd. De auteurs halen zelf aan dat uit de internationale literatuur is gebleken dat het belangrijk is om het concept van psychotherapie duidelijk uit te klaren met het kind en daarnaast ook de verwachtingen en doelstelling voldoende uit te klaren. Dit boekje kan hier zeker aan bijdragen. Daarnaast hebben illustraties ook een grote toegevoegde waarde in therapie om communicatie met het kind te faciliteren.

Met werkboek
In begeleidende werkboek dat gratis online te downloaden is, worden dezelfde woorden en beelden van het boek gebruikt. Kind, ouders en therapeut kunnen hier gezamenlijk mee aan de slag. Deze werkbladen lijken een grote meerwaarde te zijn, maar waren op het moment van schrijven helaas nog niet beschikbaar – het blijft hier dus nog even op wachten. Om ten slotte toch een kleine tekortkoming aan te halen: de tekeningen zijn heel mooi, maar stralen – net als de namen van de kinderen – wel weinig diversiteit uit. Multiculturaliteit is ook in kindertherapie een realiteit  en daar wordt er niet echt rekening mee gehouden. De hoofdrolspelers ogen op een minder valide meisje na vrij ‘generiek’. Dit lijkt dan ook een gemiste kans om zo veel mogelijk jonge cliënten herkenbare rolmodellen aan te reiken en identificatie te faciliteren.

Lectuur en praktische tool
In conclusie springt ‘Naar de kindertherapeut’ in het oog, maar niet alleen door de aantrekkelijke lay-out. De goed doordachte structuur en het zorgvuldig uitgebouwd kader maakt het niet alleen interessante lectuur voor iedereen die op de een of andere manier bij kindertherapie wordt betrokken, het kan ook een praktische tool zijn om in de praktijk geregeld naar terug te grijpen.

Meer lezen? Naar de kindertherapeut. Nicole Vliegen, Lieve Van Lier & Mark Borgions. Acco Uitgeverij. ISBN: 9789033495342.

Dit artikel is ook verschenen in Psychologos. Download het hier in de originele lay-out.