De naakte therapeut

therapeutIn 2003 verscheen De naakte therapeut van Peter Rober, een collage van korte verhalen uit de wereld van de psychotherapie: over de problemen die cliënten ervaren, met reflecties bij maatschappelijke tendensen, maar ook over de kwetsbaarheid van de therapeut als persoon. Het boek kreeg positieve commentaren en had een breed draagvlak onder therapeuten, maar vond iets minder vlot de weg naar het grote publiek. Een klein decennium later, verschijnt nu een herwerkte versie. De verhalen zijn grotendeels hetzelfde gebleven, het boek is weinig veranderd.

Anekdotisch
Een belangrijke vraag is of de naakte therapeut deze keer wel een beter aansluiting zal vinden bij het brede publiek. De vorm is wat dat betreft veelbelovend. Wie geen tijd heeft voor lange leessessies en graag af en toe, terloops, een boek bij de hand neemt, zal zeker zijn gading vinden. De korte, schijnbaar anekdotische verhalen zijn vaak maar een of twee bladzijden lang, lezen vlot en slagen erin om met een minimum aan woorden snel een duidelijke sfeer te schetsen. Na het doornemen van het woord vooraf en de korte introductie van het boek, kan je dan ook aan een eigen tempo het boek doornemen. De inhoud is wel niet van die aard dat je een ‘verhaaltje’ best even snel leest voor het slapengaan. Er zijn echter tal van momenten waarin het boek bij de hand hebben een verloren moment in de loop van de dag kan transformeren tot een verrassend, leerrijk ogenblik.

Feit of fictie?
De auteur kiest voor een vrij unieke manier van schrijven: het gaat overduidelijk om fictie, maar je voelt ook – zoals Rober zelf aangeeft – dat feiten en eigen ervaringen vaak aan de grondslag liggen van bepaalde verhalen. Het boek is namelijk geschreven uit het standpunt van een therapeut en verhalen van cliënten worden afgewisseld met eigen reflecties, commentaren van vrienden en interacties met zijn vrouw en kind. Dat zorgt voor de nodige variatie en brengt enigszins ook een rode draad in verhalen die enigszins los staan van elkaar. Wat dat betreft gaat Rober een beetje geniepig te werk. De verhalen zijn initieel herkenbaar, vrij licht en luchtig. Identificatie met de therapeut gaat dan ook vrij gemakkelijk. Gaandeweg word de sfeer echter grimmiger, meer duister en word je meegenomen in een subtiele, neerwaartse spiraal.

Nuance
Als psycholoog en therapeut leer je het belang van nuance, het besef dat er weinig zwart is of wit. Vroeger zou je zelfs kunnen zeggen dat er eerder vijftig tinten grijs zijn, al brengt dat tegenwoordig allerlei ongewenste connotaties met zich mee. Peter Rober heeft van dat nuanceren een kunst gemaakt: het boek is fictie en alles wat hij schrijft is de mening of de ervaring van fictieve karakters, die zo probleemloos hun meningen formuleren, ook als die eerder controversieel zijn. Zelfs binnen dit fictieve kader wordt er echter nuance geïntroduceerd: zegt het ene personage ‘a’, dan zal een ander personage iets later gegarandeerd het belang van ‘b’ aanhalen. Verder neemt Rober op een aantal momenten ook een metaperspectief in waarin hij als auteur schijnbaar preventief mogelijke kritiek nuanceert of pareert, nog voor die door de lezer kan worden geformuleerd. Hoewel het vaak om terechte bedenkingen en inzichten gaat, zijn die ergens ook vermoeiend: de auteur speelt heel erg op veilig en dekt zich vaak sterk in. Dit laat weinig ruimte voor de lezer om zelf tot een genuanceerde mening te komen. Om de vergelijking door te trekken: wie het boek al te vrijblijvend doorleest, loopt het risico om een kant-en-klaar grijs te consumeren.

Nog altijd relevant
Dat wil echter niet zeggen dat het boek geen waarde heeft. Meer nog dan tien jaar geleden zijn programma’s over mensen met psychische problemen die al dan niet begeleiding, therapie of counseling krijgen om hiermee om te gaan, schering en inslag. De publieke interesse hiervoor is dan ook sterk toegenomen. De naakte therapeut heeft in die context zeker een rol te spelen. Het algemeen publiek kan dit boek doorlezen om misschien voor de eerste keer kennis te maken met een genuanceerd verhaal over psychische problemen, hulpverlening en de wereld van de geestelijke gezondheidszorg. Voor professionals kan het verademend zijn om een openhartig verhaal van een ‘fictieve’ collega te horen. Daarnaast kunnen ze ook de visies die in het boek door de verschillende personages worden geformuleerd, aftoetsen aan hun eigen meningen en opvattingen en hier vervolgens ook even bij stilstaan. In conclusie blijft de naakte therapeut ook tien jaar na datum nog relevant en staat de heruitgave garant voor een boeiende en verrijkende leeservaring.

Meer lezen? De naakte therapeut. Peter Rober. Acco Leuven. ISBN: 9789033489990.

Gezinstherapie in praktijk. Over ontmoeting, proces en context

Tien jaar na het succes van ‘Samen in therapie’ komt Peter Rober opnieuw met een boek over gezinstherapie.  De vele commentaar en feedback die het eerste werk ontlokte, vormden hiervoor de basis. Enerzijds heeft de auteur nog steeds aandacht voor de unieke momenten en processen die plaatsvinden in de dagdagelijkse therapie, maar anderzijds gaat hij ook een stapje verder door een aantal werkwijzen stap voor stap te beschrijven.

Verrassende start
Wie met die achtergrond het boek begint te lezen, komt in eerste instantie misschien voor een verrassing te staan. De voorbeschouwing leest namelijk als een moderne parabel die stilstaat bij verderf en verval van de maatschappij aan het begin van de twintigste eeuw. Ook de geestelijke gezondheidszorg ontsnapt hier niet aan: marktdenken, meetlust en de managersaanpak maken de situatie zowel voor therapeuten als patiënten onhoudbaar. Wat waarschijnlijk ’thought-provoking’ bedoeld is, lijkt zowat het enige moment te zijn – naast de gelijkaardige teneur van de algemene conclusie van het boek –  waarop de auteur wat uit de bocht gaat en vrij eenzijdig en minder genuanceerd schrijft. Die polemische aanpak, waarin de hedendaagse (psychotherapeutische) cultuur een pandoering krijgt, staal in schril contrast tot de rest van het boek, dat eigenlijk een intiem kennismaking aanbiedt van de gezinstherapie in al haar aspecten.

Drie delen met een gevarieerd aanbod
Zoals de titel al aangeeft, is het boek gestructureerd in drie grote delen: de ontmoeting, het proces en de context. In het eerste deel is deze ontmoeting dubbel: de lezer maakt kennis met gezinstherapie en hiervoor gebruik Rober handig de eerste sessie, de eigenlijke ontmoeting. Dit wordt eerst vooral geïllustreerd aan de hand van verschillende uitgeschreven cases, maar daarna volgt er ook heel wat theorie. Zo komen de verschillende dynamieken aan bod die in gezinstherapie spelen en worden er specifieke therapeutische interventies toegelicht. Daarnaast wordt er ook stilgestaan bij effectiviteit: wat werkt? Dat concepten als therapeutische alliantie of het dodo bird verdict hier ter sprake komen, mag geen verrassing zijn. In het tweede deel wordt de focus verlegt en komt de therapeut expliciet in de spotlight: zo wordt er hier stil gestaan bij het innerlijke gesprek van de therapeut en illustreert Rober heel concreet hoe een therapeut de eigen beleving als therapeutisch instrument kan aanwenden. Het derde en laatste deel, de context, ligt nog steeds in de lijn van de voorgaande delen, maar hier is ook meer ruimte voor sociologische en filosofische bedenkingen zoals over therapeutisering, de koloniserende positionering van de therapeut en interculturele gezinstherapie.

Vol vaart
De mix van theorie, cases en wat filosofie maken dat het boek vlot leest. De auteur is erin geslaagd een mooi evenwicht tussen deze componenten te  vinden. Cases zorgen voor wat vaart en worden vervolgens breder gekaderd in de recente theorie: vrees hierbij niet voor referenties van ettelijke decennia terug, maar verwacht je zeker ook aan heel recente onderzoeksevidentie, zelf van het afgelopen jaar.  Verder loopt er een duidelijke rode lijn door het boek, zodat je als lezer elk onderdeel steeds binnen het groter geheel weet te kaderen. Dat groter geheel is heel homogeen, op de ogenschijnlijk licht valse noot bij aanvang (en in de conclusie) na. Ik kan helaas niet spreken voor ervaren gezinstherapeuten, maar wie echter interesse heeft in gezinstherapie en een toegankelijk werk hierrond wil lezen, moet niet aarzelen om  ‘Gezinstherapie in praktijk’ in huis te halen.

Meer lezen? Gezinstherapie in prakijtk. Over onmoeting, proces en context. Peter Rober. Uitgeverij Acco. ISBN 9789033488214.