Little Black Spiders

Menig onbekend auteur droomt er stiekem van om de nieuwe J.K. Rowling of J.R.R. Tolkien te worden: boeken die immense populariteit kennen en als finaal succes ook hun apotheose op het witte doek kennen. Weinig auteurs gaan echter zoals Ina Vandewijer te werk.

Zij bewerkte het filmscenario dat ze samen schreef met Patrice Toye tot een jeugdroman, geschikt voor lezers van 14 jaar. Voor wie nog niet gehoord heeft van de film: Little Black Spiders is vrij geïnspireerd op waargebeurde feiten uit de jaren zeventig (en de decennia daarvoor). Jonge meisjes die toen ongewenst zwanger raakten, konden anoniem bevallen om vervolgens hun pasgeboren kindje af te staan en nooit meer terug te zien. Niet dat ze dat altijd wilden, of dat ze volledig op de hoogte waren van wat er allemaal gebeurde. Een donkere pagina dus in de vaderlandse geschiedenis.

Geen grote verrassingen
Het verhaal in het boek loopt in grote lijnen gelijk met die van de film en is het relaas van de zwangerschap van Katja, een zeventienjarig meisje dat na amoureuze escapades met haar leraar klassieke talen noodgedwongen in een ziekenhuis in Limburg beland. In kleine zolderkamertjes onder een streng katholiek bewind kan ze hier samen met lotgenoten de bevalling van haar kindje afwachten. Er wordt wel wat meer uitgeweid in het boek door bijvoorbeeld meer aandacht te hebben voor Katja’s interne beleving, iets wat sowieso altijd wat moeilijker vast te leggen is op film. Die uitweidingen bieden een meerwaarde, maar zijn al bij al vrij beperkt. Wie de film gezien heeft, moet zich niet aan grote verrassingen verwachten.

Verlengde van de film
Natuurlijk zijn er ook bibliofielen die enkel en alleen het boek willen lezen, hun verbeelding laten spelen, de karakters zelf vorm geven … Zij zullen mogelijk teleurgesteld zijn. Het is onduidelijk of het een technische verkooptruc is of eerder een bewuste, gemotiveerde keuze, maar het boek is doorspekt met shots die al dan niet rechtstreeks als stills uit de film zijn geplukt. Illustraties of foto’s in een boek voor doelgroep die het kind zijn toch al wat ontgroeid is,  voelt altijd wat knudde aan en daarnaast fnuikt dit ook wat de verbeelding. Doordat je als lezer voor een ‘fait accompli’ staat – elk karakter en grote delen van de omgeving worden hapklaar visueel gepresenteerd – wordt het verhaal je meer opgedrongen en wordt het moeilijker om het je eigen te maken. Dat er op het einde ook nog een interview met twee leden van de cast volgt,  maakt dat het boek nog minder op zichzelf komt te staan en eerder als verlengde van de film wordt gepresenteerd.

Ogenschijnlijk licht
Dat is spijtig, want het verhaal zelf is goed en meeslepend geschreven. Wie zichzelf even wil onderdompelen in deze tijdsgeest en hoe toen met problemen als ongewenste zwangerschap werd omgegaan, kan hier zeker zijn gading vinden. De vlotheid waarmee dit ogenschijnlijk ‘lichte’ boek leest, staat in schril contrast tot het zware onderliggende thema. Al krijgt dat lichte soms iets te veel de bovenhand, globaal genomen slaagt de auteur er echter  goed in om hiertussen een goede balans te vinden. Als lezer is het vooral de opdracht om de foto’s gewoon te negeren en je te beperken tot het eigenlijk verhaal (en de twee pagina’s duiding op het einde). Wat overblijft is een knap boek, iets om over na te denken en om misschien ook snel in de handen te drukken van wie soms verzucht dat “alles vroeger toch zoveel beter was”.

Meer lezen? Little Black Spiders. Ina Vandewijer. Davidsfonds Infodok. ISBN: 9789059084391.

Album van een wetenschappelijke wereld. De universiteit omstreeks 1900

In 2012 gaat alles in onze maatschappij aan een rotvaart en ook de universiteit ontsnapt hier niet aan. De huidige technologie maakt het mogelijk voor onderzoekers om aan de snelheid van het licht met elkaar te communiceren, om in enkele uren te reizen tussen onderzoeksinstellingen die duizenden kilometers van elkaar verwijderd zijn en om in een kwestie van seconden analyses uit te voeren op gigantische hoeveelheden data in. Dit boek zet even een stapje terug in de tijd en biedt de lezer een blik op de Katholieke Universiteit Leuven rond 1900. Een wereld waarin correspondentie via brief gebeurde, kennisuitwisseling grotendeels beperkt was tot het ruilen van tijdschriften tussen onderzoeksgroepen en bevindingen uit eigen onderzoek minutieus werden neergepend in schriftjes.

Heruitgave met duiding
In 2007 werd aan het Leuvens Universiteitsarchief namelijk een fraai fotoalbum geschonken. Hierin stonden 78 foto’s die de universiteit in beeld brachten die de lezer de mogelijkheid boden om de universiteit virtueel te bezoeken. De opnames dateerden uit 1900 en waren van de hand van de Leuvense fotograaf Edouard Morren. Op initiatief van de Commissie Academisch Erfgoed werd het fotoalbum gedigitaliseerd en in een stijlvolle versie heruitgegeven.

Het gaat echter niet zomaar om een heruitgave. Zowel in het Nederlands als het Engels worden de oorspronkelijke foto’s voorafgegaan door een aantal inleidende dankwoorden, een overzicht van de geschiedenis van de universiteit, feiten en cijfers over de huidige instellingen en ook een algemeen kader over het tot stand komen van het oorspronkelijke fotoalbum. Vervolgens wordt elke foto op twee pagina’s gepresenteerd: op de rechterbladzijde de eigenlijke foto, op de linkerpagina een aantal alinea’s met verduidelijkende tekst. Aan subtiele details valt te merken dat deze uitgave met de grootste zorg is samengesteld. Zo is er gekozen voor een hardcover met een stijlvolle bladwijzer. Daarnaast is de binnenzijde van de kaft voorzien van het patroon dat het oorspronkelijk boek sierde en is zelfs de oorspronkelijke slijtage door het veelvuldig gebruik lichtjes merkbaar. De foto’s zelf hebben wat geleden onder de tand des tijds en worden ook als dusdanig gepresenteerd: zonder Photoshop, in ietwat afgeleefde toestand. De verduidelijkende tekst bij de foto’s is een grote meerwaarde: de locatie van elke foto wordt gekaderd binnen de universiteit en de aandacht van de lezer wordt op kleine, maar belangrijke aandachtspunten gericht.

Sureëel
De teksten die aan de fotoverzameling voorafgaan ogen strak. Zo is er hier geen ruimte voor illustraties of quotes, waardoor het geheel nogal steriel aanvoelt. Inhoudelijk biedt elke bijdrage wel een meerwaarde, al lijkt de tekst met feiten en cijfers van de huidige universiteit minder op zijn plaats. Hoewel vooruitkijken even belangrijk is als terugblikken, voelt dit namelijk iets te veel aan als een veredelde tekst uit een promotiefolder. De foto’s zelf bieden een uniek blik op het leven aan de universiteit: niet de pracht en praal zoals de academische processies of auditoria vol leergierige studenten, zelfs niet zo veel personeel. De ruimtes zijn overwegend leeg, op af en toe een aantal zorgvuldig gepositioneerde individuen na. De beelden hebben dan ook iets surreëel, als een lege academische bühne waarop studenten en onderzoekers ieder moment kunnen binnenstormen. Het voordeel hiervan is wel dat je als lezer aandacht kan hebben voor alle kleine details die anders mogelijk niet zouden opvallen: de zorgvuldig gelabelde flacons, de opkomst van elektriciteit, de spiksplinternieuwe typemachine …

Inspirerend naslagwerk
Wie geïnteresseerd is in de geschiedenis van de KU Leuven, zal zijn hart ophalen aan dit boek. Het is een uniek naslagwerk dat in deze aangepaste uitgave gered is van de vergetelheid. Ook voor onderzoekers is het een uniek werk: er is misschien meer dan een eeuw voorbij, maar het beeld dat deze collectie schetst, zal voor velen waarschijnlijk vertrouwd aanvoelen. De nauwgezetheid en nauwkeurigheid waarmee er toen aan wetenschap werd gedaan, vormt ook nu nog altijd de basis van universitair onderzoek. Verder vertelt het boek ook heel sterk over de trots en de harde inzet die vele academici aan de dag legden. Terugkijken naar dit verleden kan dan ook zeker inspireren voor de toekomst.