De naakte therapeut

therapeutIn 2003 verscheen De naakte therapeut van Peter Rober, een collage van korte verhalen uit de wereld van de psychotherapie: over de problemen die cliënten ervaren, met reflecties bij maatschappelijke tendensen, maar ook over de kwetsbaarheid van de therapeut als persoon. Het boek kreeg positieve commentaren en had een breed draagvlak onder therapeuten, maar vond iets minder vlot de weg naar het grote publiek. Een klein decennium later, verschijnt nu een herwerkte versie. De verhalen zijn grotendeels hetzelfde gebleven, het boek is weinig veranderd.

Anekdotisch
Een belangrijke vraag is of de naakte therapeut deze keer wel een beter aansluiting zal vinden bij het brede publiek. De vorm is wat dat betreft veelbelovend. Wie geen tijd heeft voor lange leessessies en graag af en toe, terloops, een boek bij de hand neemt, zal zeker zijn gading vinden. De korte, schijnbaar anekdotische verhalen zijn vaak maar een of twee bladzijden lang, lezen vlot en slagen erin om met een minimum aan woorden snel een duidelijke sfeer te schetsen. Na het doornemen van het woord vooraf en de korte introductie van het boek, kan je dan ook aan een eigen tempo het boek doornemen. De inhoud is wel niet van die aard dat je een ‘verhaaltje’ best even snel leest voor het slapengaan. Er zijn echter tal van momenten waarin het boek bij de hand hebben een verloren moment in de loop van de dag kan transformeren tot een verrassend, leerrijk ogenblik.

Feit of fictie?
De auteur kiest voor een vrij unieke manier van schrijven: het gaat overduidelijk om fictie, maar je voelt ook – zoals Rober zelf aangeeft – dat feiten en eigen ervaringen vaak aan de grondslag liggen van bepaalde verhalen. Het boek is namelijk geschreven uit het standpunt van een therapeut en verhalen van cliënten worden afgewisseld met eigen reflecties, commentaren van vrienden en interacties met zijn vrouw en kind. Dat zorgt voor de nodige variatie en brengt enigszins ook een rode draad in verhalen die enigszins los staan van elkaar. Wat dat betreft gaat Rober een beetje geniepig te werk. De verhalen zijn initieel herkenbaar, vrij licht en luchtig. Identificatie met de therapeut gaat dan ook vrij gemakkelijk. Gaandeweg word de sfeer echter grimmiger, meer duister en word je meegenomen in een subtiele, neerwaartse spiraal.

Nuance
Als psycholoog en therapeut leer je het belang van nuance, het besef dat er weinig zwart is of wit. Vroeger zou je zelfs kunnen zeggen dat er eerder vijftig tinten grijs zijn, al brengt dat tegenwoordig allerlei ongewenste connotaties met zich mee. Peter Rober heeft van dat nuanceren een kunst gemaakt: het boek is fictie en alles wat hij schrijft is de mening of de ervaring van fictieve karakters, die zo probleemloos hun meningen formuleren, ook als die eerder controversieel zijn. Zelfs binnen dit fictieve kader wordt er echter nuance geïntroduceerd: zegt het ene personage ‘a’, dan zal een ander personage iets later gegarandeerd het belang van ‘b’ aanhalen. Verder neemt Rober op een aantal momenten ook een metaperspectief in waarin hij als auteur schijnbaar preventief mogelijke kritiek nuanceert of pareert, nog voor die door de lezer kan worden geformuleerd. Hoewel het vaak om terechte bedenkingen en inzichten gaat, zijn die ergens ook vermoeiend: de auteur speelt heel erg op veilig en dekt zich vaak sterk in. Dit laat weinig ruimte voor de lezer om zelf tot een genuanceerde mening te komen. Om de vergelijking door te trekken: wie het boek al te vrijblijvend doorleest, loopt het risico om een kant-en-klaar grijs te consumeren.

Nog altijd relevant
Dat wil echter niet zeggen dat het boek geen waarde heeft. Meer nog dan tien jaar geleden zijn programma’s over mensen met psychische problemen die al dan niet begeleiding, therapie of counseling krijgen om hiermee om te gaan, schering en inslag. De publieke interesse hiervoor is dan ook sterk toegenomen. De naakte therapeut heeft in die context zeker een rol te spelen. Het algemeen publiek kan dit boek doorlezen om misschien voor de eerste keer kennis te maken met een genuanceerd verhaal over psychische problemen, hulpverlening en de wereld van de geestelijke gezondheidszorg. Voor professionals kan het verademend zijn om een openhartig verhaal van een ‘fictieve’ collega te horen. Daarnaast kunnen ze ook de visies die in het boek door de verschillende personages worden geformuleerd, aftoetsen aan hun eigen meningen en opvattingen en hier vervolgens ook even bij stilstaan. In conclusie blijft de naakte therapeut ook tien jaar na datum nog relevant en staat de heruitgave garant voor een boeiende en verrijkende leeservaring.

Meer lezen? De naakte therapeut. Peter Rober. Acco Leuven. ISBN: 9789033489990.

Little Black Spiders

Menig onbekend auteur droomt er stiekem van om de nieuwe J.K. Rowling of J.R.R. Tolkien te worden: boeken die immense populariteit kennen en als finaal succes ook hun apotheose op het witte doek kennen. Weinig auteurs gaan echter zoals Ina Vandewijer te werk.

Zij bewerkte het filmscenario dat ze samen schreef met Patrice Toye tot een jeugdroman, geschikt voor lezers van 14 jaar. Voor wie nog niet gehoord heeft van de film: Little Black Spiders is vrij geïnspireerd op waargebeurde feiten uit de jaren zeventig (en de decennia daarvoor). Jonge meisjes die toen ongewenst zwanger raakten, konden anoniem bevallen om vervolgens hun pasgeboren kindje af te staan en nooit meer terug te zien. Niet dat ze dat altijd wilden, of dat ze volledig op de hoogte waren van wat er allemaal gebeurde. Een donkere pagina dus in de vaderlandse geschiedenis.

Geen grote verrassingen
Het verhaal in het boek loopt in grote lijnen gelijk met die van de film en is het relaas van de zwangerschap van Katja, een zeventienjarig meisje dat na amoureuze escapades met haar leraar klassieke talen noodgedwongen in een ziekenhuis in Limburg beland. In kleine zolderkamertjes onder een streng katholiek bewind kan ze hier samen met lotgenoten de bevalling van haar kindje afwachten. Er wordt wel wat meer uitgeweid in het boek door bijvoorbeeld meer aandacht te hebben voor Katja’s interne beleving, iets wat sowieso altijd wat moeilijker vast te leggen is op film. Die uitweidingen bieden een meerwaarde, maar zijn al bij al vrij beperkt. Wie de film gezien heeft, moet zich niet aan grote verrassingen verwachten.

Verlengde van de film
Natuurlijk zijn er ook bibliofielen die enkel en alleen het boek willen lezen, hun verbeelding laten spelen, de karakters zelf vorm geven … Zij zullen mogelijk teleurgesteld zijn. Het is onduidelijk of het een technische verkooptruc is of eerder een bewuste, gemotiveerde keuze, maar het boek is doorspekt met shots die al dan niet rechtstreeks als stills uit de film zijn geplukt. Illustraties of foto’s in een boek voor doelgroep die het kind zijn toch al wat ontgroeid is,  voelt altijd wat knudde aan en daarnaast fnuikt dit ook wat de verbeelding. Doordat je als lezer voor een ‘fait accompli’ staat – elk karakter en grote delen van de omgeving worden hapklaar visueel gepresenteerd – wordt het verhaal je meer opgedrongen en wordt het moeilijker om het je eigen te maken. Dat er op het einde ook nog een interview met twee leden van de cast volgt,  maakt dat het boek nog minder op zichzelf komt te staan en eerder als verlengde van de film wordt gepresenteerd.

Ogenschijnlijk licht
Dat is spijtig, want het verhaal zelf is goed en meeslepend geschreven. Wie zichzelf even wil onderdompelen in deze tijdsgeest en hoe toen met problemen als ongewenste zwangerschap werd omgegaan, kan hier zeker zijn gading vinden. De vlotheid waarmee dit ogenschijnlijk ‘lichte’ boek leest, staat in schril contrast tot het zware onderliggende thema. Al krijgt dat lichte soms iets te veel de bovenhand, globaal genomen slaagt de auteur er echter  goed in om hiertussen een goede balans te vinden. Als lezer is het vooral de opdracht om de foto’s gewoon te negeren en je te beperken tot het eigenlijk verhaal (en de twee pagina’s duiding op het einde). Wat overblijft is een knap boek, iets om over na te denken en om misschien ook snel in de handen te drukken van wie soms verzucht dat “alles vroeger toch zoveel beter was”.

Meer lezen? Little Black Spiders. Ina Vandewijer. Davidsfonds Infodok. ISBN: 9789059084391.