Een kei in evalueren. Werkboek evalueren in de gezondheidspromotie

‘Meten is weten’ is een gezegde zo oud als de straat. Soms is meten gemakkelijk: zo bestaat er bijvoorbeeld meestal weinig discussie over de link tussen de financiering van een aantal nieuwe arbeidsplaatsen en de effectieve realisatie hiervan of het invoeren van nieuwe software in een organisatie en de effecten op de performantie van je systeem. In sommige domeinen, zoals gezondheidspromotie, ligt dit echter iets moeilijker. In Vlaanderen worden er al aanzienlijke inspanningen gedaan om de bevolking een betere gezondheid en levenskwaliteit te bieden. Meestal zijn deze inspanningen te situeren rond een van de zes voornaamste gezondheidsthema’s: 1) infectieziekten en vaccinatie, 2) borstkankeropsporing, 3) tabak, alcohol en drugs, 4) ongevallen in de privésfeer, 5) voeding en beweging en 6) depressie en zelfdoding. Hoewel hierrond duidelijk streefcijfers geformuleerd zijn, is de link tussen de eigenlijke acties en uitkomsten vaak niet zo eenduidig. Wijzigen van (gezondheids)gedrag is dan ook een complexe aangelegenheid, waarbij het moeilijk is om rekening te houden met alle betrokken determinanten. Dat is niettemin geen excuus om ook hier niet te meten. Evalueren kan je namelijk gebruiken om een nieuwe impuls te geven aan projecten, en dit met maar één doel voor ogen: een nieuwe actie. Vanuit die optiek schreven Kim Schutters en Veerle Stevens van het Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie en Ziektepreventie dit werkboek.

Weinig getalm
Een kei in evalueren bestaat uit vijf delen: de eerste vier delen nemen elk exact één pagina in beslag, het is dan ook weinig verwonderlijk dat het zwaartepunt bij het vijfde deel ligt.  Eerst sta je als lezer stil bij wat evalueren precies inhoudt en wordt de  voorbeeldcasus, het project ‘Aan tafel’ toegelicht. Deze interventie wordt verder in het werkboek meestal ter illustratie, als praktijkvoorbeeld aangehaald. In het derde deel, ‘Projectmatig werken en evalueren’ kaderen de auteurs het huidige werkboek binnen het fasemodel voor projectmatig werken, waar Scheerder, Van den Broucke en Saan (2003) Vlaanderen eerder al kennis mee lieten maken. Ten slotte worden de zes stappen van een evaluatie toegelicht. Na deze hele korte introductie is men klaar voor het echte werk: deel vijf, ‘Aan de slag!’. Zonder al te veel getalm word je als professional stap voor stap door het evaluatieproces begeleid.

Duidelijke, verstaanbare taal  
Die stap voor stap mag je zeer letterlijk nemen: elk aspect van het evaluatieproces wordt zeer gedetailleerd besproken. De auteurs slagen erin om abstracte theorie met praktijkvoorbeelden te verweven en zo een begrijpelijk, maar toch goed onderbouwd verhaal te presenteren. Hoewel de auteurs in de inleiding zelf aangeven dat ze in dit werkboek slecht beperkt de methodologische of statistische achtergronden behandelen die nodig zijn bij het verwerken van evaluatiegegevens of het opstellen van meetinstrumenten, komen ook deze kort aan bod. Ze hanteren hier echter een duidelijke, verstaanbare taal en concepten als pre- en postmetingen, bias, validiteit, betrouwbaarheid en RCT’s worden steeds op een manier uitgelegd die voor iedereen gemakkelijk te begrijpen valt. Het geheel oogt sober en de focus ligt vooral op praktisch gemak. Dit werkboek kan je dan ook makkelijk naast je leggen terwijl je (de evaluatie van) een nieuwe interventie of campagne aan het voorbereiden bent. Hoewel het boek slechts 63 pagina’s telt, vind je er alle noodzakelijke informatie vlot in terug.

Meer en beter evalueren          
Globaal genomen is dit een boek dat iedereen die professioneel bezig is met gezondheidspromotie zou moeten lezen. De basisprincipes die in dit werkboek worden toegelicht, kunnen een welgekomen opfrissing zijn van vroegere kennis, maar kunnen evengoed tot nieuwe inzichten leiden. Uiteindelijk wordt er al best wat geëvalueerd in de Vlaamse gezondheidspromotie, maar dit werkboek kan zeker nog de verhoopte bijdrage leveren tot meer en beter evalueren!

Meer lezen? Een kei in evalueren. Werkboek evalueren in de gezondheidspromotie. Kim Schutters & Veerle Stevens. Garant. ISBN 9789044127287.